هانی تیموری
چرا مردم ایران از خودروهای هیبریدی و برقی کمتر استقبال میکنند
خودروهای هیبریدی و برقی در ایران هنوز جایگاه گستردهای میان خریداران پیدا نکردهاند. در حالی که فناوری جهانی حملونقل به سمت خودروهای کمکربن حرکت میکند، تقاضا برای این نوع خودروها در ایران کمتر است. مردم با سوالهایی از قبیل «آیا باتری این خودروها در ایران دوام دارد؟» یا «آیا زیرساخت لازم وجود دارد؟» روبهرو هستند. بنابراین بررسی عوامل ریشهای این بیمیلی اهمیت زیادی دارد.
با اتو مگ همراه باشید
ناآگاهی عمومی و باورهای اشتباه
یکی از مهمترین موانع برای گسترش خودروهای هیبریدی و برقی، سطح پایین آگاهی عمومی نسبت به فناوری آنهاست. بسیاری از خریداران بالقوه گمان میکنند که باتریهای خودروهای برقی پس از چند سال کارایی خود را از دست میدهند یا عملکرد آنها در سرمای شدید ایران مناسب نیست. این باورها که اغلب ناشی از شایعات یا تجربههای نادرست هستند، اعتماد به خودروهای کمانرژی را کاهش میدهند. در حقیقت، فناوری باتریهای لیتیوم‑یون عمر مفید ۱۰ تا ۱۵ سال دارد و بسیاری از خودروسازان گارانتی طولانی ارائه میکنند. با این حال در ایران به دلیل اطلاعرسانی ناکافی، این حقایق بهطور کامل در ذهن خریداران جا نمیافتد و خریداران با تردید وارد بازار میشوند.
نبود زیرساختهای شارژ
استفاده روزمره از خودرو برقی یا هیبریدی مستلزم وجود شبکه مناسب شارژ است. در ایران، حتی در شهرهای بزرگ، تعداد ایستگاههای شارژ به اندازه کافی نیست تا استفاده آسان را تضمین کند. در سفرهای بینشهری این مشکل شدیدتر میشود، زیرا راننده برای شارژ خودرو باید مسیر خود را دقیق برنامهریزی کند یا از چنین سفرهایی صرفنظر کند.
عدم وجود شارژ سریع یا شبکه گسترده باعث میشود افراد نگران «ماندن در مسیر» خودرو برقی شوند و عطای خرید آن را به لقایش ببخشند. تا زمانی که دولت و بخش خصوصی سرمایهگذاری جدی انجام ندهند، این مانع باقی خواهد ماند.
تأمین قطعات و خدمات پس از فروش
در بازار خودروهای هیبریدی و برقی ایران، تأمین قطعات و خدمات پس از فروش چالشبرانگیز است. تحریمها و محدودیتهای واردات باعث شدهاند بسیاری از قطعات ضروری وارد کشور نشوند یا با تأخیر طولانی و قیمت بالا عرضه شوند.
برای مثال، باتریهای لیتیومی که بخش اساسی خودروهای برقی هستند، در صورت خرابی یا افت کارایی به سختی یافت میشوند و هزینه تعویض آنها بسیار بالا است؛ بهطوریکه ارزش اقتصادی تعمیر خودرو را تحتالشعاع قرار میدهد. علاوه بر آن، خدمات پس از فروش تقریباً شکل نگرفته و تعمیرکاران سنتی با فناوریهای نوین الکترونیکی آشنایی کمی دارند. این عدم تطابق خدمات موجب میشود مالکان در زمان بروز مشکل محدودیت سرویسگیری داشته باشند و انگیزه خرید خودروهای برقی کاهش یابد.
مشکلات زیستمحیطی نادیده گرفتهشده و آینده بازار
بخشی از هدف ورود خودروهای برقی و هیبریدی به بازار ایران کاهش آلودگی هوا بود؛ اما استقبال عمومی اندک مانع تحقق این هدف شده است. علاوه بر آن، به دلیل نبود برنامه مناسب برای بازیافت باتریهای لیتیومی، نگرانیهایی درباره تبعات زیستمحیطی آینده نیز مطرح شده است.
اگر برنامهریزی فوری صورت نگیرد، ممکن است در سالهای آتی با بحران پسماند باتری مواجه شویم. بازار خودروهای کمانرژی در ایران هنوز در نقطه آغاز است و اگر موانع فعلی رفع نشوند، تکنولوژی هیبریدی و برقی همچنان کالایی لوکس و کمطرفدار باقی خواهد ماند.
هزینههای پنهان و کمبود حمایت دولت
اگرچه خودروهای هیبریدی و برقی میتوانند هزینههای سوخت را کاهش دهند، در ایران واقعیت اقتصادی آنها چندان روشن نیست. قیمت اولیه خرید چنین خودروهایی به دلیل محدودیت واردات و تعرفههای بالا، بسیار بیشتر از خودروهای بنزینی است.
از سوی دیگر، فقدان مشوقهای دولتی مانند معافیت مالیاتی، یارانه خرید یا بیمه حمایتی، جذابیت اقتصادی این خودروها را کاهش داده است. در کشورهای پیشرفته، دولتها تشویقهای عمده ارائه میدهند، ولی در ایران چنین سیاستهایی یا بسیار محدودند یا اجرا نشدهاند. در نتیجه قیمت اولیه بالا و نبود انگیزه دولت، رغبت خرید را کاهش میدهند.
نتیجهگیری
جمعبندی نشان میدهد که استقبال اندک از خودروهای هیبریدی و برقی در ایران ناشی از مجموعهای از عوامل است: سطح پایین آگاهی عمومی، ضعف زیرساخت شارژ، کمبود قطعات و خدمات پس از فروش، هزینههای زیاد و فقدان سیاست حمایتی. اگر بخواهیم تحول واقعی در صنعت خودروسازی کشور رخ دهد، لازم است همراه با بخش خصوصی و دولت زیرساختها را گسترش دهیم، خدمات تخصصی فراهم کنیم، تعرفهها را تعدیل کنیم و فرهنگ استفاده از فناوریهای پاک را در جامعه ترویج دهیم. تنها در این صورت خودروهای هیبریدی و برقی میتوانند جایگاه شایستهای در بازار ایران پیدا کنند و شهروندان به سمت انتخاب پایدارتر حرکت کنند.
