هانی تیموری
چرا خودروهای کوچک شهری در ایران رو به فراموشی می روند
خودروهای کوچک شهری در ایران روزی به عنوان انتخابی اقتصادی، کممصرف و متناسب با تردد شهرهای شلوغ مطرح بودند. اما امروز این کلاس خودرو به حاشیه رفته و تقریبا از صحنه تولید حذف شده است. دلایل این روند فقط فنی یا اقتصادی نیستند، بلکه مجموعهای از نگرش فرهنگی، سیاستگذاری صنعتی، ساختار بازار و انتخاب مصرفکنندگان نقش دارند. در شهری که ترافیک سنگین و کمبود پارکینگ واقعیت روزمره است، غیبت خودروهای کوچک شهری تناقضی مهم ایجاد میکند.
با اتو مگ همراه باشید
نگاه اقتصادی خودروسازان
تولید خودروهای کوچک با چالش سودآوری روبهروست. شرکتها معمولا خودروهایی را توسعه میدهند که تیراژ بالا و حاشیه سود مناسب داشته باشد. مدلهای کوچک به دلیل ابعاد محدود و قیمتگذاری پایین، سود کمتری دارند و این مسئله انگیزه تولید را کاهش میدهد. تولید یک خودرو کوچک نیاز به پلتفرمی اختصاصی و مهندسی خاص دارد. این فرایند پرهزینه است. وقتی خودروساز میتواند خودروی بزرگتر را با همان هزینه و قیمت بیشتر بفروشد، طبیعی است که به آن سمت حرکت کند.
مشکل طراحی و جذابیت
خودروهای کوچک شهری در بازار ایران معمولا طراحی ساده و امکانات محدود دارند. نسل جدید خریداران دنبال نمایشگر بزرگ، فناوریهای ایمنی و امکانات ارتباطی هستند. همین سلیقه باعث شده خودروهای کوچک که فاقد این ویژگیها هستند جذابیت کمتری داشته باشند. در کشورهای دیگر، مینیکارهای پیشرفته با طراحی مدرن عرضه میشوند. اما در ایران بازار چنین محصولاتی وجود ندارد، چون تولید با استاندارد بالا پرهزینه است و واردات آنها نیز محدود میشود.
مسائل فرهنگی و اجتماعی
در فرهنگ خودرویی ایران، خودرو یک ابزار هویتی محسوب میشود. بسیاری از خریداران ترجیح میدهند خودرو بزرگتری بخرند تا حس امنیت، قدرت و جایگاه اجتماعی بیشتری داشته باشند. حتی افرادی که واقعا به یک خودرو کوچک نیاز دارند، اغلب به سمت انتخابهای بزرگتر حرکت میکنند. نگرش جامعه به خودروهای کوچک همچنان ضعیف است. این نگاه باعث کاهش تقاضا و رکود در این بخش شده است. وقتی تقاضا پایین باشد، تولید هم ادامه پیدا نمیکند.
سیاستگذاری دولتی ناکارآمد
در کشورهای مختلف، دولتها برای حمایت از خودروهای کوچک شهری معافیت مالیاتی، تعرفه پایین یا یارانه سوخت در نظر میگیرند. در ایران چنین سیاست مشخصی وجود ندارد. خودروهای کوچک هیچ امتیاز ویژهای نسبت به مدلهای بزرگتر دریافت نمیکنند. سیاستهای مالیاتی، تعرفهای و حتی شهری به شکل خنثی رفتار میکنند. اگر دولت ساختار تشویقی برای مصرف سوخت کمتر و اشغال فضای کمتر ایجاد کند، عرضه این خودروها منطقیتر خواهد شد.
نبود زیرساخت مناسب
زیرساخت حملونقل شهری ایران هنوز بر اساس خودروهای سواری بزرگ تنظیم شده است. جایگاه شارژ خودروهای برقی کوچک وجود ندارد. خیابانها استانداردی برای تردد وسیلههای الکتریکی سبک ندارند. حتی پارکینگهای عمومی به شکل متناسب با ابعاد کوچک طراحی نشدهاند. توسعه زیرساخت باید همراه با سیاست صنعتی باشد، وگرنه خودروهای کوچک حتی اگر تولید شوند، استفاده گسترده نخواهند داشت.
فرصت بازار در ایران
در ظاهر خودروهای کوچک شهری در ایران فراموش شدهاند، اما تقاضا برای آنها وجود دارد. بسیاری از خانوادهها یک خودرو بزرگ دارند و فقط برای تردد روزمره به خودرویی کوچکتر و اقتصادی نیاز دارند. اگر گزینه مناسب عرضه شود، بازار آن شکل خواهد گرفت. افزایش قیمت سوخت، کاهش توان خرید مردم و فشار اقتصادی، نیاز به خودروی کممصرف را بیشتر میکند. همچنین، شهرهای بزرگ مانند تهران، مشهد و اصفهان به برنامهریزی حملونقل پاک نیاز دارند.
آینده خودروهای کوچک
خودروهای برقی کوچک میتوانند فصل تازهای ایجاد کنند. این خودروها مصرف سوخت ندارند و ابعاد آنها برای تردد در شهر مناسب است. با رشد فناوری باتری و کاهش هزینه تولید، احتمال عرضه مدلهای اقتصادی بیشتر میشود. اگر خودروسازان ایرانی به جای مونتاژ خودروهای بزرگ، سراغ توسعه پلتفرم سبک و تمامبرقی بروند، بازار خودروهای کوچک دوباره احیا خواهد شد. موفقیت این روند نیازمند هماهنگی صنعت با سیاستگذاری و فرهنگسازی است.
تجربه جهانی خودروهای کوچک شهری
در بازار جهانی، خودروهای کوچک شهری جایگاه مهمی دارند. ژاپن، کره جنوبی و برخی کشورهای اروپایی سالهاست از خودروهای سبک شهری برای کاهش ترافیک، صرفهجویی در مصرف سوخت و بهبود کیفیت هوا استفاده میکنند. این کشورها با حمایت دولتی، توسعه فناوری و فرهنگسازی توانستهاند تولید مینیکارها را به بخشی سودآور و پایدار تبدیل کنند. شرکتهای خودروسازی در این کشورها با ارائه طراحی مدرن، امکانات هوشمند و قیمت اقتصادی توانستهاند تقاضا را تثبیت کنند. تجربه بینالمللی نشان میدهد که خودروهای کوچک زمانی موفق میشوند که سیاستگذاری، عرضه و سلیقه مصرفکننده همزمان هماهنگ باشند.
مسیر پیشنهادی برای آینده ایران
در ایران نیز امکان بهرهبرداری از این مدل موفقیت وجود دارد، اما نیاز به تغییر رویکرد کاملاً محسوس است. برای رسیدن به این هدف، چند اقدام حیاتی دیده میشود. نخست، سیاستگذاران باید برای خودروسازان مشوقهایی مانند کاهش مالیات، تسهیلات تولید و حمایت در توسعه پلتفرمهای اختصاصی ارائه کنند. دوم، خودروسازان باید از تکرار طراحیهای قدیمی فاصله بگیرند و خودروهای کوچک را با امکانات روز و مصرف پایین عرضه کنند. سوم، فرهنگسازی برای مردم ضروری است تا باور کنند خودرو کوچک به معنای بیکیفیت بودن نیست. اگر صنعت، دولت و جامعه هماهنگ عمل کنند، خودروهای کوچک شهری میتوانند دوباره به گزینهای اقتصادی، منطقی و سازگار با چالشهای شهرهای ایران تبدیل شوند.
