دمپینگ خودرو چیست؟
دمپینگ یکی از مهمترین مفاهیم در اقتصاد بینالملل و تجارت خارجی است که در سالهای اخیر با گسترش تجارت جهانی و افزایش رقابت میان خودروسازان، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. دمپینگ خودرو در سادهترین تعریف به عرضه یک خودرو در بازار خارجی با قیمتی پایینتر از قیمت داخلی یا حتی پایینتر از هزینه تمامشده گفته میشود. این اقدام معمولاً با هدف افزایش سهم بازار، حذف رقبا، ایجاد وابستگی در بازار مقصد و در نهایت تثبیت موقعیت فروشنده صورت میگیرد. اما این مفهوم ابعاد پیچیدهتری دارد که بررسی آن اهمیت زیادی برای کشورهایی مانند ایران دارد که هم درگیر واردات خودرو و هم فعال در صنعت داخلی هستند.
با اتو مگ همراه باشید
مفهوم دمپینگ در صنعت خودرو
دمپینگ در صنعت خودرو به حالتی گفته میشود که یک خودروساز محصولات خود را در بازار خارجی با قیمتی بسیار پایینتر از ارزش واقعی یا حتی کمتر از هزینه تمامشده عرضه میکند. این رفتار میتواند به شکلهای مختلفی بروز پیدا کند. برای مثال، گاهی خودروسازان یک خودرو را که در بازار داخلی با قیمت نسبتاً بالا فروخته میشود، در بازارهای خارجی ارزانتر ارائه میکنند تا جذابیت بیشتری برای خریداران خارجی ایجاد شود. در برخی موارد نیز شرکتها حاضر میشوند خودرو را حتی با قیمتی کمتر از هزینه تولید روانه بازار کنند؛ اقدامی که معمولاً با هدف فتح بازارهای جدید و افزایش فروش انجام میگیرد و معمولاً پشتوانه مالی قوی یا حمایت مستقیم دولتها امکان تحمل این ضرر را برای مدتی طولانی فراهم میکند.
از سوی دیگر، در بسیاری از کشورها دولتها با ارائه یارانههای صادراتی، معافیتهای مالیاتی یا تسهیلات گمرکی به خودروسازان خود عملاً شرایطی ایجاد میکنند که شرکتها بتوانند خودروهای خود را با قیمتهایی بسیار پایینتر از حد معمول صادر کنند. مجموع این رفتارها، چه به صورت فروش زیر قیمت بازار داخلی و چه به شکل ارائه تخفیفهای غیرمنطقی و یارانهای، در نهایت مصداقی از دمپینگ خودرو محسوب میشود و آثار گستردهای بر ساختار بازارهای مقصد بر جای میگذارد.
چرا کشورها دست به دمپینگ خودرو میزنند؟
۱. افزایش سهم بازار خارجی
یکی از اصلیترین انگیزهها، تسخیر بازار است. در بازارهایی که رقابت شدت دارد، عرضه خودرو با قیمت بسیار پایین میتواند فروش را به شدت افزایش دهد.
۲. حذف یا تضعیف رقبا
اگر تولیدکنندگان داخلی در بازار مقصد توان رقابت با قیمتهای دامپینگی را نداشته باشند، بهمرور از میدان خارج میشوند. در نتیجه، شرکت خارجی پس از حذف رقبا میتواند قیمتها را دوباره افزایش دهد.
۳. استفاده از ظرفیت تولید مازاد
بعضی کشورها ظرفیت تولیدی بسیار بالایی دارند و برای جلوگیری از خواب سرمایه، ترجیح میدهند خودروهای مازاد را حتی با ضرر صادر کنند.
۴. حمایت دولتها از صنعت خودرو
در اقتصادهای بزرگی مانند چین، ژاپن یا کره، دولتها بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از صادرات حمایت میکنند. این حمایتها میتواند باعث ارزانتر شدن قیمت صادراتی و شکلگیری وضعیت دمپینگ شود.
پیامدهای دمپینگ خودرو برای بازار مقصد
- کاهش قیمت برای مصرفکننده: در ابتدا مصرفکنندگان از کاهش قیمتها استقبال میکنند و قادر خواهند بود خودروهای بهتری را با هزینه کمتر خریداری کنند.
- ضربه به صنعت خودروی داخلی: اگر تولیدکنندگان داخلی توان رقابت با قیمتهای بسیار پایین را نداشته باشند، کاهش تولید، تعطیلی کارخانهها و بیکاری پیامدهای طبیعی آن خواهد بود.
- ایجاد وابستگی به واردات: پس از خروج تولیدکنندگان داخلی، بازار به شدت به واردات وابسته میشود و در این مرحله شرکت صادرکننده میتواند قیمت خودرو را به شکل قابلتوجهی افزایش دهد.
- برهم خوردن تعادل اقتصادی: دمپینگ میتواند به کاهش ارزآوری کشور مقصد، افزایش واردات و کاهش توان رقابت صنایع داخلی بینجامد و در نهایت ساختار اقتصادی آن کشور را دچار اختلال کند.
آیا دمپینگ خودرو همیشه منفی است؟
با وجود پیامدهای منفی، دمپینگ در برخی شرایط ممکن است آثار مثبت نیز داشته باشد:
- ارتقای کیفیت خودروهای داخلی به دلیل افزایش رقابت
- کاهش هزینهها برای مصرفکنندگان
- افزایش تنوع محصولات در بازار
سازوکارهای مقابله با دمپینگ
۱. تعرفه ضد دامپینگ
یکی از مؤثرترین روشها، وضع تعرفههای اضافی بر خودروهای وارداتی است که قیمت آنها کمتر از حد استاندارد باشد. این تعرفه باعث میشود قیمت خودروها به سطح واقعی نزدیک شود.
۲. محدودیت واردات
در برخی موارد، کشورها سهمیه واردات یا ممنوعیت واردات خودروهای خاص را اعمال میکنند تا از آسیب به تولید داخلی جلوگیری کنند.
۳. پیگیریهای حقوقی در سازمان تجارت جهانی
کشورها میتوانند علیه صادرکنندهای که رفتار دامپینگی دارد، در WTO شکایت کنند.
۴. حمایت از صنعت داخلی
حمایت هوشمندانه از تولیدکنندگان داخلی از طریق بهبود کیفیت، تشویق به نوآوری و کاهش هزینههای تولید، از راههای مؤثر مقابله با آثار منفی دمپینگ است.
وضعیت دمپینگ خودرو در ایران
در سالهای اخیر، موضوع دمپینگ خودرو در ایران بیشتر در بحث واردات خودروهای ارزانقیمت مطرح بوده است. برخی کارشناسان معتقدند برخی کشورها خودروهای خود را با قیمتهای بسیار پایین به بازارهای در حال توسعه صادر میکنند تا حضور و نفوذ بیشتری پیدا کنند. از سوی دیگر، نبود رقابت کافی در صنعت خودروی داخلی باعث میشود بازار ایران بیش از گذشته در معرض پیامدهای دمپینگ قرار گیرد.
برای مدیریت این وضعیت، سیاستگذاران باید میان حمایت از تولید داخلی و افزایش رفاه مصرفکنندگان تعادل ایجاد کنند.



