گیتی هومانفر
سیلندر ترمز چیست و چه عملکردی دارد؟
سیستم ترمز یکی از حیاتیترین بخشهای هر وسیلهی نقلیه است و وظیفه دارد سرعت خودرو را کاهش داده یا آن را به طور کامل متوقف کند. در این میان، یکی از مهمترین اجزای سیستم ترمز، سیلندر ترمز است که نقش کلیدی در انتقال نیروی فشاری از پدال ترمز به چرخها دارد. بدون عملکرد صحیح سیلندر ترمز، سیستم ترمز کارایی خود را از دست میدهد و ایمنی خودرو به خطر میافتد. در این مقاله با ساختار، نحوهی عملکرد، انواع و علائم خرابی سیلندر ترمز آشنا میشویم.
با اتو مگ همراه باشید
سیلندر ترمز چیست؟
سیلندر ترمز قطعهای هیدرولیکی است که فشار مکانیکی وارد شده از سوی راننده بر روی پدال ترمز را به فشار هیدرولیکی تبدیل میکند. این فشار از طریق روغن ترمز در خطوط لولهی ترمز منتقل شده و در نهایت به لنتها یا کفشکهای ترمز میرسد تا با ایجاد اصطکاک، چرخها را متوقف کنند.
در واقع، سیلندر ترمز همان نقطهی آغازین سیستم هیدرولیکی ترمز است. این قطعه در قسمت بالای پدال ترمز و معمولاً روی بوستر ترمز (تقویتکنندهی خلأ) نصب میشود و در داخل خود دو پیستون دارد که وظیفهی فشردهسازی مایع ترمز را بر عهده دارند.
نحوهی عملکرد سیلندر ترمز
فرآیند عملکرد سیلندر ترمز در چند مرحله ساده اما دقیق انجام میشود:
1. فشار اولیه از پدال: هنگامی که راننده پدال ترمز را فشار میدهد، نیروی مکانیکی از طریق شافت پدال به پیستون سیلندر اصلی منتقل میشود.
2. تبدیل انرژی مکانیکی به هیدرولیکی: پیستون در داخل سیلندر به جلو حرکت کرده و مایع ترمز (روغن ترمز) را تحت فشار قرار میدهد. از آنجا که مایع تراکمپذیر نیست، فشار به طور یکنواخت در تمام مسیر سیستم ترمز پخش میشود.
3. انتقال فشار به چرخها: فشار تولیدشده از طریق لولهها و شیلنگهای ترمز به سیلندر چرخها (Wheel Cylinder در ترمز کاسهای یا پیستونهای کالیپر در ترمز دیسکی) منتقل میشود.
4. اعمال ترمز روی چرخ: در ترمزهای دیسکی، فشار روغن باعث حرکت پیستونهای کالیپر و فشرده شدن لنتها به دیسک میشود. در ترمزهای کاسهای، سیلندر چرخ با فشار دادن کفشکها به داخل کاسه، اصطکاک لازم را ایجاد میکند.
5. بازگشت به حالت اولیه: با رها کردن پدال، فشار در سیستم کاهش یافته و فنرهای بازگشت، پیستون را به عقب برمیگردانند تا ترمز آزاد شود.
انواع سیلندر ترمز
به طور کلی، در خودروها دو نوع سیلندر ترمز مورد استفاده قرار میگیرد:
۱. سیلندر اصلی (Master Cylinder)
این قطعه اصلیترین بخش سیستم ترمز است و معمولاً در نزدیکی دیوارهی آتش موتور نصب میشود. سیلندر اصلی شامل دو محفظهی جداگانه برای تأمین فشار دو مدار مستقل ترمز است تا در صورت نشتی در یکی از مدارها، مدار دیگر همچنان کار کند. مخزن پلاستیکی بالای سیلندر اصلی، محل نگهداری روغن ترمز است و به طور مستقیم با هر دو مدار در ارتباط است.
انواع سیلندر اصلی:
- نوع تکی (Single Circuit): بیشتر در خودروهای قدیمیتر دیده میشود و تنها یک مدار ترمز دارد.
- نوع دوگانه (Dual Circuit): در خودروهای مدرن استفاده میشود و شامل دو مدار مستقل است تا ایمنی افزایش یابد.
۲. سیلندر چرخ (Wheel Cylinder)
این نوع سیلندر در هر چرخ (معمولاً در ترمزهای کاسهای عقب) قرار دارد و وظیفه دارد فشار روغن را به حرکت فیزیکی کفشکهای ترمز تبدیل کند. سیلندر چرخ شامل بدنهای فلزی و دو پیستون در دو طرف است که با وارد شدن فشار روغن، به سمت بیرون حرکت کرده و کفشکها را به دیوارهی کاسه فشار میدهند.
علائم خرابی سیلندر ترمز
خرابی سیلندر ترمز میتواند باعث کاهش عملکرد ترمز و خطرات جدی هنگام رانندگی شود. برخی از علائم رایج عبارتاند از:
- نشتی روغن ترمز: مشاهدهی لکههای روغن زیر چرخ یا اطراف پدال ترمز میتواند نشانهی خرابی واشرها یا ترک در بدنهی سیلندر باشد.
- پایین رفتن یا نرم شدن پدال ترمز: اگر پدال ترمز بیش از حد پایین میرود یا احساس اسفنجی دارد، احتمال وجود هوا در مدار یا خرابی سیلندر وجود دارد.
- کاهش قدرت ترمزگیری: خرابی یکی از مدارهای سیلندر اصلی باعث کاهش شدید در توان ترمزگیری خودرو میشود.
- روشن شدن چراغ هشدار ترمز: در خودروهای جدید، کم شدن فشار روغن یا عملکرد نامناسب سیلندر ممکن است باعث روشن شدن چراغ هشدار در صفحهی کیلومتر شود.
علتهای خرابی سیلندر ترمز
- استفاده از روغن ترمز نامرغوب یا آلوده
- نشتی در اتصالات و کاهش سطح روغن
- زنگزدگی داخل سیلندر به علت جذب رطوبت
- فرسودگی لاستیکهای آببند (اورینگها)
- عدم تعویض دورهای روغن ترمز که منجر به خوردگی داخلی میشود
نکات نگهداری و پیشگیری
- هر دو سال یکبار روغن ترمز را تعویض کنید.
- از روغن ترمز استاندارد و توصیهشده توسط سازنده استفاده کنید.
- بهطور منظم سطح روغن ترمز را در مخزن بررسی کنید.
- در صورت مشاهدهی هرگونه نشتی، بلافاصله سیستم را سرویس کنید.
- در سرویسهای دورهای، سیلندر ترمز از نظر زنگزدگی و نشتی بررسی شود.
جمعبندی
سیلندر ترمز یکی از حیاتیترین اجزای سیستم ترمز خودرو است که وظیفه دارد فشار مکانیکی وارد شده از پدال ترمز را به فشار هیدرولیکی تبدیل و آن را به چرخها منتقل کند. عملکرد صحیح این قطعه تضمینکنندهی ایمنی خودرو و سرنشینان است. نگهداری صحیح، استفاده از روغن ترمز مناسب و سرویس منظم میتواند از بروز خرابیهای پرهزینه و خطرناک در سیستم ترمز جلوگیری کند. بنابراین، توجه به سلامت سیلندر ترمز نه تنها به بهبود عملکرد خودرو کمک میکند، بلکه نقشی مستقیم در ایمنی رانندگی دارد.
