گیتی هومانفر
علائم کم بودن روغن گیربکس دستی و اتوماتیک
روغن گیربکس یا همان واسکازین، یکی از مهمترین مایعات در سیستم انتقال قدرت خودرو به شمار میرود. این روغن وظیفهی روانسازی، خنککاری و محافظت از چرخدندهها و سایر قطعات داخلی را بر عهده دارد. در صورت کاهش سطح آن، اصطکاک میان قطعات افزایش یافته و در نتیجه حرارت بالا میرود و خطر آسیبهای جدی به وجود میآید. آشنایی با علائم کمبود روغن جعبهدنده میتواند از هزینههای سنگین تعمیرات جلوگیری کند. در این مقاله، نشانههای کمبود روغن را در مدلهای دستی و اتوماتیک بررسی میکنیم.
با اتو مگ همراه باشید
اهمیت وجود روغن گیربکس کافی در سیستم انتقال قدرت
چه در نوع دستی و چه در نمونههای اتومات، مجموعهای از چرخدندهها، یاتاقانها و محورهای فلزی بهصورت مداوم با یکدیگر در تماس هستند. نبود روغن گیربکس کافی باعث تماس خشک میان این قطعات شده و منجر به سایش شدید و افزایش دما میگردد. در جعبهدندههای اتوماتیک، مایع مخصوص علاوه بر روانکاری، نقش انتقال نیرو و کنترل فشار هیدرولیکی را نیز دارد؛ بنابراین کمبود آن میتواند عملکرد کلی سیستم را مختل کند.
علائم کم بودن روغن گیربکس در نوع دستی
جعبهدندههای معمولی ساختار سادهتری نسبت به نمونههای اتومات دارند، اما به همان اندازه به وجود روغن وابستهاند. برخی از نشانههای اصلی کمبود روغن در این سیستم عبارتند از:
1. سخت جا رفتن دندهها
اگر هنگام تعویض، دندهها بهسختی درگیر میشوند یا صدای «تق» از داخل محفظه شنیده میشود، احتمال پایین بودن سطح روغن گیربکس زیاد است. روانکاری مناسب باعث لغزش نرم چرخدندهها میشود و نبود آن مانع از جفت شدن صحیح میگردد.
2. صدای غیرعادی هنگام حرکت
صدای زوزه یا ساییده شدن از قسمت زیرین خودرو اغلب نشاندهندهی کمبود روغن گیربکس است. این صدا در دندههای پایین بیشتر به گوش میرسد و با افزایش سرعت تغییر میکند.
3. بوی سوختگی یا حرارت زیاد
در اثر کاهش روغن گیربکس، اصطکاک بالا رفته و ممکن است بویی شبیه سوختگی یا واسکازین داغ احساس شود. این وضعیت در صورت ادامه، میتواند به تاب برداشتن چرخدندهها منجر شود.
4. نشت مایع از پوسته انتقال قدرت
یکی از دلایل اصلی کاهش سطح روغن، نشت از محل کاسهنمدها یا ترک پوسته است. مشاهدهی لکههای چرب در زیر خودرو یا اطراف محفظه نشانهای از این موضوع است.
5. لرزش یا افت کارایی
در حین رانندگی ممکن است احساس کنید خودرو به نرمی قبل حرکت نمیکند یا هنگام شتابگیری لرزش دارد. این مورد نیز معمولاً ناشی از کمبود روغن گیربکس است.
علائم کم بودن روغن گیربکس در نوع اتوماتیک
در سیستمهای اتومات، نقش روغن بسیار حیاتیتر است، زیرا علاوه بر روانسازی، وظیفهی انتقال گشتاور بین مبدل گشتاور و چرخدندهها را بر عهده دارد. علائم کاهش روغن در این مدلها عبارتند از:
1. تعویض نامنظم یا لغزش دندهها
یکی از نشانههای واضح کمبود مایع، تأخیر در تعویض دندهها یا لغزش (Slip) هنگام تغییر سرعت است. این وضعیت به دلیل افت فشار هیدرولیکی رخ میدهد.
2. افزایش دور موتور بدون شتاب
اگر با فشردن پدال گاز، دور موتور بالا میرود اما خودرو به کندی حرکت میکند، احتمال کم بودن سطح روغن زیاد است. در این حالت، انتقال نیرو بهدرستی انجام نمیشود.
3. صدای زوزه یا ضربه در هنگام تغییر وضعیت
شنیدن صدای زوزه ممتد یا ضربه ناگهانی هنگام تغییر حالت از D به R یا برعکس، معمولاً نتیجهی کاهش یا آلودگی روغن است.
4. داغ شدن بیش از حد سیستم
مایع مخصوص در جعبهدندههای اتوماتیک علاوه بر انتقال نیرو، وظیفهی خنکسازی را نیز بر عهده دارد. کمبود آن باعث افزایش حرارت شده و ممکن است چراغ هشدار Transmission Overheat یا Check Transmission روشن شود.
5. تغییر رنگ و بوی روغن
روغن سالم در حالت عادی رنگ قرمز شفاف و بوی ملایمی دارد. در صورت تیره شدن رنگ، کدر شدن یا بوی سوختگی، باید آن را تعویض کرد؛ حتی اگر سطح مایع کافی به نظر برسد.
نحوه بررسی سطح روغن
در مدلهای دستی معمولاً سطح روغن از طریق باز کردن درپوش مخصوص در کنار پوسته بررسی میشود. روغن گیربکس باید تا لبهی سوراخ پر باشد. در نمونههای اتوماتیک، بسیاری از خودروها دارای میله اندازهگیری (Dipstick) هستند. بررسی باید در حالت روشن بودن موتور و دمای کاری مناسب انجام گیرد.
در خودروهای جدید که فاقد این میلهاند، کنترل سطح مایع توسط تعمیرکار و تجهیزات دقیق صورت میگیرد.
پیامدهای نادیده گرفتن کمبود روغن
بیتوجهی به این مسئله میتواند در مدت کوتاهی منجر به:
- آسیب دیدن چرخدندهها و بلبرینگها
- سوختن صفحات کلاچ در سیستمهای اتوماتیک
- از کار افتادن مبدل گشتاور
- هزینههای سنگین تعمیر یا تعویض کامل مجموعه انتقال قدرت
- به همین دلیل توصیه میشود هر ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر، وضعیت و کیفیت روغن مورد بازبینی یا تعویض قرار گیرد.
جمعبندی
کاهش سطح روغن در سیستم انتقال قدرت، چه در مدلهای دستی و چه اتوماتیک، باعث بروز مشکلاتی مانند سخت جا رفتن دندهها، لغزش، صداهای غیرعادی و افزایش حرارت میشود. تشخیص بهموقع این علائم و رسیدگی سریع، از آسیبهای جدی و هزینههای بالا جلوگیری میکند. همیشه از مایع روانکنندهی متناسب با توصیهی سازنده خودرو استفاده کنید و در سرویسهای دورهای، بررسی وضعیت آن را فراموش نکنید.
