گیتی هومانفر
هرآنچه باید از گریس خودرو بدانید
روانکارهای نیمهجامد یکی از عناصر کلیدی در نگهداری و عملکرد صحیح خودرو هستند. هرچند بسیاری از رانندگان بیشتر به روغن موتور توجه دارند، اما این نوع روانکار نیز به همان اندازه اهمیت دارد و در بخشهای مختلف خودرو وظیفه کاهش اصطکاک، جلوگیری از سایش و محافظت از قطعات در برابر خوردگی را بر عهده دارد. در این مقاله به بررسی ماهیت گریس خودرو، انواع آن، موارد مصرف و نکات مهم در استفاده و نگهداریاش میپردازیم.
با اتو مگ همراه باشید
گریس خودرو چیست؟
گریس، مادهای روانکننده از ترکیب روغن پایه (معدنی یا سنتزی)، غلیظکننده (معمولاً صابون فلزی) و مواد افزودنی ساخته میشود. درواقع میتوان آن را روغنی دانست که با مادهای صابونی ترکیب شده تا حالت چسبنده و غلیظ پیدا کند. این ساختار باعث میشود روانکار در جای خود باقی بماند و برخلاف روغن روان، در اثر نیروی گرانش یا جریان از محل روانکاری خارج نشود. ویژگی مهم آن، توانایی محافظت طولانیمدت از قطعات در شرایطی است که استفاده مداوم از روغن ممکن نیست.
ترکیبات اصلی گریس خودرو
- روغن پایه: حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد حجم ماده را تشکیل میدهد و وظیفه اصلی روانکاری را بر عهده دارد.
- غلیظکننده: معمولاً از صابونهای فلزی مانند لیتیم، کلسیم یا آلومینیوم ساخته میشود و قوام نیمهجامد ایجاد میکند.
- افزودنیها: موادی مانند بازدارنده زنگزدگی، آنتیاکسیدان، ضدسایش و ضد خوردگی که دوام و عملکرد بهتر را تضمین میکنند.
انواع متداول در خودرو
گریسها بر اساس نوع غلیظکننده و کاربردشان دستهبندی میشوند. مهمترین انواعی که در خودرو استفاده میشود عبارتاند از:
- نوع لیتیمی: رایجترین گریسها در خودروهاست؛ مقاوم در برابر حرارت و آب، مناسب برای یاتاقان چرخ و اتصالات شاسی.
- نوع مولیبدن دیسولفید (Moly): حاوی افزودنی مخصوصی است که اصطکاک را در فشارهای بالا کاهش میدهد؛ برای مفصلهای گاردان، سیبکها و قطعات پرفشار استفاده میشود.
- نوع کلسیمی: مقاوم در برابر آب، اما نامناسب برای دمای بالا؛ بیشتر در محیطهای مرطوب یا بخشهای کمحرارت کاربرد دارد.
- نوع سیلیکونی: مناسب قطعات لاستیکی و پلاستیکی است، زیرا به لاستیک آسیب نمیزند و رسانای الکتریکی نیست.
- نوع آلومینیومی: دارای پایداری حرارتی بالا و مقاومت عالی در برابر اکسیداسیون؛ معمولاً در خودروهای سنگین استفاده میشود.
کاربردها در بخشهای مختلف خودرو
در خودرو نقاط متعددی وجود دارد که نیاز به گریس دارند. برخی از مهمترین موارد عبارتاند از:
- بلبرینگ و رولبرینگ چرخها: برای جلوگیری از سایش و افزایش عمر مفید قطعه.
- مفصلهای گاردان و پلوس: کاهش اصطکاک و جلوگیری از صداهای اضافی.
- سیبکها و سیستم تعلیق: روانکاری منظم باعث عملکرد نرم و افزایش عمر سیستم میشود.
- لولاها، قفلها و پدالها: برای پیشگیری از زنگزدگی و خشکی حرکت.
- واشرها و اورینگهای لاستیکی: با نوع سیلیکونی نرم و انعطافپذیر باقی میمانند.
نحوه استفاده و تعویض
گریس معمولاً مانند روغن موتور بهصورت دورهای تعویض نمیشود، اما بسته به شرایط کاری باید بررسی و در صورت نیاز جایگزین شود. نکات مهم در هنگام استفاده:
- انتخاب نوع مناسب: همیشه نوعی را انتخاب کنید که با توصیه سازنده خودرو مطابقت دارد.
- تمیزکاری قبل از استفاده: قبل از افزودن ماده جدید، نمونه قدیمی و آلودگیها باید پاک شوند.
- مقدار مناسب: استفاده بیشازحد میتواند باعث افزایش دما و نشت شود.
- نگهداری درست: باید در ظروف دربسته و بهدور از گردوغبار و گرمای زیاد نگهداری شود.
علائم نیاز به سرویس مجدد
اگر در زمان رانندگی صداهای غیرعادی از چرخها، سیستم تعلیق یا فرمان شنیده میشود، یا قطعات بهسختی حرکت میکنند، ممکن است گریس خشک شده یا از بین رفته باشد. همچنین مشاهده نشتی یا تغییر رنگ آن نشانهای از نیاز به تعویض است.
تفاوت گریس با روغن روانکننده
هرچند هر دو ماده برای کاهش اصطکاک به کار میروند، اما تفاوتهای اساسی میان آنها وجود دارد. روانکار نیمهجامد بیشتر در بخشهایی استفاده میشود که امکان روانکاری مداوم با روغن وجود ندارد، زیرا به دلیل چسبندگی بالاتر، در جای خود باقی میماند و مدت طولانیتری از قطعات محافظت میکند.
در مقابل، روغن روانکننده مایع است و معمولاً در سیستمهای بسته مانند موتور یا گیربکس جریان دارد تا حرارت را انتقال دهد و آلودگیها را از بین ببرد. علاوه بر این، ماده نیمهجامد نسبت به روغن مقاومت بیشتری در برابر نفوذ رطوبت و آلودگی دارد، اما در انتقال حرارت عملکرد ضعیفتری نشان میدهد. به همین دلیل، هر یک از این دو روانکار بسته به محل و نوع کارکرد قطعه، کاربرد ویژهای دارد.
نکات ایمنی
هنگام کار، بهتر است از دستکش استفاده شود زیرا تماس طولانی ممکن است باعث تحریک پوست شود. همچنین از ترکیب چند نوع مختلف خودداری کنید؛ زیرا ناسازگاری شیمیایی میتواند خاصیت روانکاری را کاهش دهد.
جمعبندی
این روانکار نیمهجامد با وجود ظاهر سادهاش نقشی اساسی در حفظ سلامت خودرو دارد. انتخاب نوع مناسب، استفاده اصولی و نگهداری صحیح از آن میتواند عمر مفید قطعات را افزایش دهد. در واقع، توجه به این ماده همانقدر اهمیت دارد که تعویض بهموقع روغن موتور؛ غفلت از آن ممکن است هزینههای سنگینی در پی داشته باشد. پس همیشه نوع مناسب را بشناسید، وضعیت آن را بررسی کنید و از کیفیتش اطمینان حاصل نمایید تا خودروی شما در بهترین شرایط عملکردی باقی بماند.
