هانی تیموری
مقایسه استانداردهای خودرویی ایران با اروپا، آمریکا، چین و ژاپن
مفهوم «استانداردهای خودرویی» به مجموعهای از مقررات گفته میشود که سطح ایمنی، کیفیت، حفاظت محیطزیست و فناوری خودروها را تعیین میکند. ایران در سالهای اخیر با افزایش تعداد استانداردهای خودرویی به ۱۲۲ مورد، گام مهمی برای همسویی با بازارهای جهانی برداشته است. این روند نشان میدهد سیاستگذاران کشور به دنبال تطبیق چارچوبهای داخلی با معیارهای بینالمللی هستند. در این مقاله، استانداردهای خودرویی ایران با اروپا، آمریکا، چین و ژاپن مقایسه میشود تا روشن گردد هر کشور چه مسیری را برای ارتقای صنعت خود انتخاب کرده است.
با اتو مگ همراه باشید
چارچوب ایران: حرکت بهسوی هماهنگی جهانی
در ایران، نظام استاندارد خودرو در دهه اخیر تغییرات قابلتوجهی داشته است. ابتدا تعداد استانداردها به ۸۵ مورد رسید و سپس به ۱۲۲ مورد افزایش یافت. این رشد بیانگر رویکردی فعال برای هماهنگی با الگوهای جهانی، بهویژه ساختار اروپا است. با این حال، برخی چالشهای بنیادی همچنان پابرجاست. نبود آزمایشگاههای داخلی مجهز برای آزمونهای تصادف و ایمنی باعث شده فرآیند تأیید نوع خودرو به مراکز خارجی واگذار شود. این وابستگی، اجرای کامل استانداردها را با دشواری روبهرو میکند و موجب تأخیر در تولید خودروهای جدید میشود.
اگرچه چارچوب تدوین مقررات پیشرفتهتر شده، اما هماهنگی میان الزامات قانونی و توان فنی خودروسازان هنوز کامل نیست. دستیابی به سطح استاندارد اروپا نیازمند توسعه زیرساختهای آزمایشگاهی، ارتقای فناوری و نظارت دقیق بر اجرای الزامات است. مسیر ایران رو به رشد است، اما سرعت پیشرفت باید با توان رقابتی صنعت جهانی همتراز شود.
اروپا: پیشرو در ایمنی و فناوری
در اروپا، نظام «تأیید نوع کلی وسیله نقلیه» یا WVTA یکی از منسجمترین ساختارهای نظارتی در جهان به شمار میآید. این نظام به خودروسازان اجازه میدهد پس از دریافت تأییدیه از یکی از کشورهای عضو، خودرو را در تمام اتحادیه اروپا عرضه کنند. این ویژگی نشاندهنده یکپارچگی و سطح بالای هماهنگی میان مقررات کشورهای اروپایی است.
اروپا در زمینه ایمنی پیشرو است و مقررات آن تنها به عملکرد خودرو در تصادف محدود نمیشود. تمرکز اصلی بر پیشگیری از حادثه از طریق فناوریهای کمکراننده هوشمند است. قانون GSR2 از سال ۲۰۲۲ نصب سامانههایی مانند ترمز اضطراری خودکار، هشدار خروج از خط و تشخیص خوابآلودگی را در خودروهای جدید اجباری کرده است. این رویکرد نشان میدهد سیاست اروپا بر ایمنی فعال استوار است، نه صرفاً کاهش خسارت پس از حادثه. همین موضوع باعث شده خودروسازان اروپایی در زمینه فناوریهای نوین و طراحی ایمن، الگوی سایر مناطق جهان باشند.
ایالات متحده: بازارمحوری و خوداظهاری
در آمریکا، نظام نظارتی خودرو بر پایه خوداظهاری تولیدکنندگان بنا شده است. در این مدل، شرکتها باید خود را با الزامات قانونی تطبیق دهند و مسئولیت رعایت استانداردها بر عهده خودشان است. نهاد ملی ایمنی ترافیک بزرگراهها (NHTSA) با تدوین استانداردهای FMVSS نظارت بر این فرآیند را بر عهده دارد.
تعداد استانداردهای فعال در خودروهای سبک حدود ۶۰ مورد است، اما آنچه آمریکا را متمایز میکند، نقش مؤسسات مستقل مانند IIHS و برنامه NCAP است که با رتبهبندی ایمنی، رقابت سازنده میان خودروسازان را افزایش میدهند. در این کشور، فناوری معمولاً پیش از الزامات قانونی توسعه مییابد. برای نمونه، ترمز اضطراری خودکار سالها قبل از اجباری شدن توسط بسیاری از شرکتها ارائه شد.
رویکرد آمریکا انعطافپذیر است و اجازه میدهد نوآوری سریعتر وارد بازار شود، اما از سوی دیگر، تفاوت سطح ایمنی بین خودروهای اقتصادی و مدلهای گرانتر میتواند زیاد باشد. بنابراین، موفقیت این سیستم بیشتر به پاسخ بازار و رقابت سالم میان برندها بستگی دارد تا کنترل متمرکز دولت.
چین و ژاپن: دو مسیر متفاوت با هدف مشترک
چین: سیاستگذاری سختگیرانه و آیندهنگر
کشور چین در دهه اخیر استانداردهای خودرویی را به ابزاری برای توسعه صنعتی تبدیل کرده است. نظام GB این کشور شامل بیش از ۱۳۰ استاندارد اجباری است و دولت بهصورت مستقیم بر تدوین و اجرای آنها نظارت دارد. چین علاوه بر مقررات کلاسیک ایمنی، به موضوعاتی مانند امنیت سایبری، بهروزرسانی نرمافزاری و خودروهای هوشمند نیز توجه ویژه نشان میدهد.
این کشور با سیاستهای مشخص، شرکتهای داخلی را به تولید خودروهای برقی و نیمهخودران تشویق میکند. ترکیب حمایت دولتی، استانداردهای دقیق و برنامهریزی بلندمدت، چین را به یکی از مراکز مهم توسعه فناوری خودرویی در جهان تبدیل کرده است. در واقع، استاندارد در این کشور تنها ابزار کنترل نیست، بلکه بخشی از راهبرد صنعتی ملی محسوب میشود.
ژاپن: هماهنگی جهانی با نگاه محلی
ژاپن یکی از منظمترین سیستمهای نظارتی را در صنعت خودرو دارد. این کشور با اجرای بیش از ۹۰ مقرره بینالمللی، همگامی بالایی با استانداردهای سازمان ملل دارد. در عین حال، برخی مقررات بومی برای چالشهای خاص جامعه ژاپن تدوین شدهاند؛ مثلاً الزام نصب سامانه جلوگیری از شتابگیری ناخواسته برای کاهش تصادفات شهری.
ژاپن با تلفیق تجربه جهانی و نیازهای داخلی، توازنی پایدار میان نوآوری و ایمنی ایجاد کرده است. تمرکز بر جزئیات فنی، دقت در اجرا و فرهنگ انضباط صنعتی موجب شده خودروهای ژاپنی شهرتی جهانی در قابلیت اعتماد و ایمنی پیدا کنند.
کیفیت اجرا، معیار واقعی موفقیت
مقایسه ایران با اروپا، آمریکا، چین و ژاپن نشان میدهد تعداد استانداردها بهتنهایی معیار پیشرفت نیست. ایران از نظر تعداد مقررات پیشرفت چشمگیری داشته، اما در زمینه اجرای دقیق و فراهمسازی زیرساختها هنوز فاصله دارد. اروپا با رویکرد پیشگیرانه و فناوریمحور پیشتاز است. آمریکا با تکیه بر بازار و رقابت آزاد حرکت میکند. چین از استانداردها برای هدایت صنعتی استفاده میکند و ژاپن با انضباط و هماهنگی جهانی تعادلی پایدار یافته است.
در نهایت، موفقیت در حوزه استانداردهای خودرویی زمانی معنا پیدا میکند که مقررات نهتنها تدوین شوند، بلکه بهدرستی و با پشتوانه فنی در صنعت اجرا گردند. هماهنگی میان قانون، فناوری و نیاز مصرفکننده، عامل اصلی رشد واقعی و پایدار در صنعت خودروسازی هر کشور است.
