هانی تیموری
خودروهای ارزانی که دیگر ارزان نیستند
خودروهای ارزان، زمانی نماد دسترسی طبقه متوسط، حالا به رویایی دور بدل شدهاند. ساینا با قیمت کارخانهای ۴۶۹ میلیون تومان، برای کارگری با حقوق ۹.۴ میلیونی، ۶۰ ماه پسانداز میطلبد. انحصار ایرانخودرو و سایپا، بدون رقیب خارجی، قیمتها را به آسمان برده است. تحریمها فناوری را فلج کرده و تعرفههای ۱۵۱ درصدی واردات را خفه میکنند. نتیجه؟ خانوادهها به خودروهای فرسوده و ناامن پناه میبرند، در حالی که سیاستگذاران وعدههای توخالی میدهند. این بحران نه تنها جیب مردم را خالی میکند، بلکه ایمنی جادهها را نابود میسازد.
با اتو مگ همراه باشید
ریشههای بحران: انحصار و تحریمهایی که خودرو را مسموم کردند
ایرانخودرو و سایپا بازار را گروگان گرفتهاند. آنها بدون رقابت، قطعات گران تولید میکنند و کیفیت را فدا میسازند. تحریمها شرکای خارجی را دور کرده و فناوری را عقب نگه داشته است؛ موتورهای قدیمی پرمصرف میمانند و ایمنی فراموش میشود. تعرفههای سنگین، خودروهای اقتصادی خارجی را دور نگه میدارند و مصرفکنندگان را به دام گزینههای داخلی پرهزینه میاندازند.
این چرخه بهرهوری را نابود میکند. مدیران دولتی به جای نوآوری، حاشیه سود را اولویت میدهند و هزینهها را به قیمت نهایی منتقل میکنند. سیاستگذاران وعده جایگزین پراید دادند، اما تیبا و کوییک فقط کپیهای گرانتر آن شدند. خیابانها پر از خودروهای فرسوده است که آلودگی را دوچندان میکنند. این ناکارآمدی محصول سیاستهایی است که انحصار را بر رفاه ترجیح میدهند.
آمارهای تلخ: اعدادی که سیاستها را رسوا میکنند
ساینا S، ارزانترین گزینه، ۴۶۹ میلیون تومان کارخانهای و ۵۶۷ میلیون در بازار قیمت دارد. برای کارگری با ۹.۴ میلیون حقوق، ۶۰ ماه پسانداز لازم است. سورن پلاس دوگانهسوز ۸۳۵ میلیون کارخانهای و ۹۴۰ میلیون بازاری است، که با درآمد سرانه ۷.۳ میلیونی، ۷۷ ماه انتظار میطلبد.
در مقایسه جهانی، ایران بدترین عملکرد را دارد. ترکیه فیات اگیا را با ۲۶ ماه حقوق، هند ماروتی آلتو را با ۲۰ ماه، و برزیل رنو کوئید را با ۲۱ ماه میخرد. اما ما با ۹۴۰۰ دلار قیمت ساینا و ۱۲۲ دلار حقوق ماهانه، در باتلاق گیر کردهایم. انحصار و تعرفهها این شکاف را ایجاد کردهاند. میلیونها نفر به خودروهای ۲۰ ساله پناه میبرند، چون بودجهشان کافی نیست. دولت یارانه سوخت را هدر میدهد، اما از تعویض فرسودهها دریغ میورزد. این اعداد فریاد میزنند: سیاستها مردم را به حاشیه راندهاند.
قربانیان اصلی: مردمی که در تله سیاستها گرفتار شدند
قربانیان اصلی: مردمی که سیاستها آنها را له کردندکارگران و خانوادههای متوسط قربانی این بحراناند. رانندهای که با پراید زنگزده مسافر میبرد، ریسک تصادف را میپذیرد، چون خودروی ارزان برایش رویاست. خانوادهها به خودروهای ناامن بسنده میکنند که آلودگی را دوچندان و ایمنی را نابود میسازند. این وضعیت روان را فرسوده و مالکیت خودرو را به کابوس بدهی بدل میکند.سیاستها این حاشیهنشینی را بدتر میکنند. آنها واردات خودروهای ارزان را مسدود و تولیدکنندگان داخلی را حمایت میکنند. جوانان بیماشین فرصت شغلی را از دست میدهند؛ رانندگان تاکسی با خودروهای ناایمن جان خود را به خطر میاندازند.
خلأ پراید با تیبا پر نشد، بلکه هزینههای نگهداریاش مصرفکنندگان را کلافه کرد. مردم شایسته گزینههای ایمن و اقتصادیاند، نه این مجازات جمعی.
خیانتهای تاریخی: از پیکان تا ساینا، وعدههای پوچ
پیکان زمانی طبقه متوسط را خودرودار کرد، اما بدون جانشین کنار رفت. پراید در دهه ۷۰ آمد، ارزان اما ناایمن. تندر ۹۰ نوید مدرنیته داد، اما قیمتش آن را دور از دسترس کرد. سمند قرار بود “پیکان جدید” باشد، ولی هزینههایش کارگران را دور زد.
حالا ساینا و سورن پلاس “ارزان” نامیده میشوند، اما این برچسب دروغین است. آنها روی پلتفرم پراید ساخته شدهاند، بدون نوآوری، و قیمتشان با تورم اوج گرفته. کوییک تعمیرپذیری ضعیفی دارد و مصرفکنندگان را آزار میدهد. این شکستها عمدی به نظر میرسند: انحصار رقابت را خفه میکند و تحریمها فناوری را متوقف نگه میدارند. تاریخ نشان میدهد سیاستگذاران درس نگرفتهاند؛ آنها قدرت را بر نیاز مردم ترجیح میدهند.
راه برونرفت: پیشنهادهایی که خاک میخورند
سیاستگذاران باید انحصار را بشکنند و درهای واردات خودروهای ارزان را باز کنند. مشوقهای مالیاتی برای تعویض فرسودهها بودجه سوخت را جبران میکند. خصوصیسازی واقعی سایپا و ایرانخودرو رقابت را تقویت و قیمتها را مهار میکند.
اما انتقاد اصلی اینجاست: این پیشنهادها سالهاست نادیده گرفته میشوند. دولت تعرفهها را حفظ و “خودکفایی” را شعار میدهد، در حالی که عقبماندگی واقعیت است. بدون فشار مردمی، چرخه معیوب ادامه مییابد. مردم شایسته خودرویی ایمن و اقتصادیاند، نه تحمل این بحران بیپایان.
