گیتی هومانفر
آیا میتوان از لاستیکهایی با دو سایز متفاوت در خودرو استفاده کرد؟
لاستیکها از مهمترین اجزای خودرو به شمار میآیند و نقش حیاتی در ایمنی، عملکرد و حتی مصرف سوخت دارند. بسیاری از رانندگان ممکن است هنگام تعویض لاستیک با این پرسش روبهرو شوند که آیا میتوان از لاستیکهایی با اندازههای متفاوت در محورهای جلو و عقب یا حتی در یک محور استفاده کرد؟
در نگاه اول، این موضوع شاید بیاهمیت به نظر برسد، اما در واقع تأثیر قابلتوجهی بر پایداری، فرمانپذیری و سیستمهای الکترونیکی خودرو دارد. در این مقاله به بررسی فنی و ایمنی استفاده از لاستیکهایی با دو سایز متفاوت میپردازیم و نکات کلیدی در این زمینه را مرور میکنیم.
با اتو مگ همراه باشید
تفاوت سایز لاستیک یعنی چه؟
سایز لاستیک معمولاً با ترکیبی از اعداد و حروف روی دیواره آن نوشته میشود. برای مثال، 205/55R16. عدد اول (205) نشاندهنده پهنای لاستیک بر حسب میلیمتر، عدد دوم (55) نسبت ارتفاع دیواره به پهنا بهصورت درصدی، و عدد سوم (16) قطر رینگ بر حسب اینچ است. بنابراین، تفاوت در هر یک از این پارامترها میتواند بر ارتفاع کلی چرخ، میزان تماس با سطح زمین، و حتی سرعت واقعی خودرو تأثیر بگذارد.
استفاده از لاستیکهای متفاوت در محور جلو و عقب
در برخی خودروهای اسپرت یا لوکس، بهطور عمدی از لاستیکهایی با سایز متفاوت در محور جلو و عقب استفاده میشود. برای مثال، ممکن است محور جلو دارای لاستیکهای 225 میلیمتری و محور عقب دارای لاستیکهای 255 میلیمتری باشد. دلیل این طراحی آن است که در خودروهای دیفرانسیل عقب، انتقال نیروی موتور به چرخهای عقب انجام میشود و بنابراین نیاز به سطح تماس بیشتر برای کنترل بهتر گشتاور وجود دارد.
در این حالت، استفاده از دو سایز متفاوت کاملاً مجاز و حتی ضروری است. اما تنها زمانی که کارخانه سازنده خودرو چنین ترکیبی را توصیه کرده باشد. هرگونه تغییر خارج از دستورالعمل کارخانه میتواند باعث بر هم خوردن تعادل خودرو و اختلال در عملکرد سیستمهایی مانند ABS، ESP و کنترل کشش (TCS) شود.
خطرات استفاده از لاستیکهای متفاوت در یک محور
یکی از اشتباهات رایج بین رانندگان، استفاده از لاستیکهای مختلف در یک محور است؛ مثلاً در محور جلو یک لاستیک 195/65R15 و در همان محور لاستیک دیگر با سایز 205/60R15 نصب شود. این کار از نظر فنی بسیار خطرناک است، زیرا تفاوت در قطر کلی لاستیک باعث میشود یکی از چرخها سریعتر از دیگری بچرخد. در نتیجه، سیستم ترمز ضدقفل (ABS) و سیستم کنترل پایداری (ESP) اطلاعات اشتباهی دریافت میکنند و ممکن است عملکرد آنها مختل شود.
همچنین در سرعتهای بالا، تفاوت در سایز لاستیک میتواند باعث لرزش فرمان، ناپایداری در پیچها و فرسودگی نامتوازن قطعات سیستم تعلیق شود. حتی در شرایط معمول رانندگی، مصرف سوخت و سایش لاستیکها افزایش مییابد، زیرا توزیع وزن خودرو بهدرستی انجام نمیشود.
تاثیر سایز متفاوت بر کیلومتر شمار و سرعتسنج
یکی از اثرات کمتر شناختهشده تفاوت سایز لاستیک، تغییر در قرائت کیلومترشمار و سرعتسنج خودرو است. وقتی قطر لاستیک افزایش یابد، در هر چرخش مسافت بیشتری طی میشود و بنابراین سرعتسنج عددی کمتر از مقدار واقعی نشان میدهد. برعکس، اگر لاستیک کوچکتر باشد، سرعتسنج عددی بیشتر از سرعت واقعی نمایش خواهد داد. این موضوع نهتنها در دقت رانندگی مؤثر است، بلکه میتواند در موارد قانونی مانند رعایت محدودیت سرعت نیز دردسرساز شود.
استثناها و موارد مجاز استفاده از دو سایز
در برخی شرایط خاص میتوان از دو سایز متفاوت استفاده کرد، اما این کار باید با دقت و مشورت متخصص انجام شود. برای مثال:
- خودروهای آفرود (Off-road): در خودروهای دو دیفرانسیل، گاهی لاستیکهای بزرگتر برای محور عقب بهمنظور افزایش کشش در مسیرهای ناهموار نصب میشود.
- تغییر رینگ و لاستیک بهصورت ست کامل: اگر تغییر سایز لاستیک بههمراه تغییر قطر رینگ انجام شود و قطر کلی چرخ ثابت بماند، در برخی موارد میتوان از سایز متفاوت استفاده کرد.
- استفاده از لاستیک زاپاس موقت (Space Saver): این نوع لاستیکها عمداً کوچکتر هستند و تنها برای مسافت کوتاه و سرعت محدود طراحی شدهاند.
در هر یک از این موارد، سازنده خودرو یا لاستیک باید صریحاً مجاز بودن آن را اعلام کرده باشد.
نکات فنی هنگام تعویض لاستیک
اگر قصد دارید لاستیکهای خود را تعویض کنید، بهتر است نکات زیر را در نظر بگیرید:
- همیشه چهار لاستیک با مشخصات یکسان را ترجیح دهید.
- اگر مجبور به تعویض دو لاستیک هستید، لاستیکهای جدید را در محور عقب نصب کنید تا پایداری بیشتری در پیچها ایجاد شود.
- در هنگام خرید، به شاخصهای تحمل بار (Load Index) و سرعت مجاز (Speed Rating) نیز توجه کنید.
- فشار باد مناسب را بر اساس برچسب داخل درِ راننده یا دفترچه راهنما تنظیم نمایید.
- از ترکیب برندها و الگوهای آج مختلف خودداری کنید، زیرا هر لاستیک رفتار متفاوتی در ترمز و چسبندگی دارد.
جمعبندی
به طور خلاصه، استفاده از لاستیکهایی با دو سایز متفاوت تنها در شرایط خاص و بر اساس توصیه کارخانه سازنده مجاز است. در غیر این صورت، این کار میتواند موجب اختلال در عملکرد سیستمهای ایمنی، کاهش عمر لاستیکها، افزایش مصرف سوخت و حتی بروز تصادف شود. هماهنگی کامل میان سایز، برند و وضعیت لاستیکها نهتنها باعث افزایش ایمنی میشود، بلکه تجربه رانندگی نرمتر و کنترلپذیرتری را نیز به همراه دارد.
